Španci u Srbiji ― retka vrsta: Klemente izdržao godinu i po dana, Kanjas ni toliko - Valijente dobar primer u pogrešno vreme

Fudbalski putevi Srbije i Španije istorijski su predstavljali izrazito asimetričnu jednačinu. Dok su srpski igrači i stručnjaci decenijama gradili duboko korenje na – od legendarnih dana Radomira Antića i Milinka Pantića, preko Predraga Mijatovića, Sava Miloševića ili Miroslava Đukića, pa sve do današnjih reprezentativaca -obrnuti pravac bio je prava retkost. Velike finansijske razlike dve lige, ali i tradicija ovdašnjih klubova da pojačanja iz inostranstva traže na fizički dominantnijim (kao i manje finansijskim zahtevnim) tržištima Južne Amerike i Afrike, učinili su da španski fudbalski radnici u Srbiji budu izuzetak koji se uvek pomno analizira.

Meridian sport ti donosi NOVI BONUS DOBRODOŠLICE – do 26.000 DINARA uz dva dana igre bez depozita!

Ovu fudbalsku asimetriju možda najbolje objašnjava potpuno drugačija slika pod obručima. Za razliku od fudbala, srpska klupska košarka se u evropskim okvirima decenijama kotira na najvišem nivou, pa nije iznenađenje što elitni španski sportski radnici u Srbiju ne dolaze prvenstveno zbog travnatih terena. Štaviše, oba beogradska košarkaška večita rivala trenutno predvode upravo španski stručnjaci – Ibon Navaro diriguje Crvenom zvezdom, dok na klupi Partizana sedi Đoan Penjaroja. Dok se na košarkaškom parketu španski uticaj i dolazak njihovih trenera u Beograd posmatra kao sasvim prirodan spoj dve elitne evropske škole, na fudbalskim terenima on i dalje predstavlja svojevrsnu egzotiku.

Taj istorijski obrazac sada doživljava najozbiljniji ispit dolaskom Alberta Rijere na klupu Crvene zvezde. Ostavka Dejana Stankovića, izazvana još jednim bolnim neuspehom u kvalifikacijama za Ligu šampiona protiv Hapoela, primorala je rukovodstvo sa Marakane na radikalan rez. Izbor je pao na nekadašnjeg asa Liverpula i reprezentativca Španije koji u Ljutice Bogdana dolazi sa svežim i burnim rezimeom iz Bundeslige. Njegova epizoda u Ajntrahtu iz Frankfurta završila se ekspresnim otkazom posle svega nekoliko meseci usled otvorenog sukoba sa upravom i stava oko izbora igrača. Rijera u Beograd ne donosi samo španski taktički model koji je uspešno primenjivao u Olimpiji i Celju, već i izuzetno prgav, plahovit temperament. Na Marakani, gde koncept postepenog građenja tima ili tolerisanja taktičkog učenja praktično ne postoji, a javnost zahteva instant pobede i rezultate odmah, Rijerin impulsivni karakter biće stavljen na najteži mogući ispit.

Zvezda prodajom Kostova pokriva ispadanje od Ber Ševe, ali kako doći do još 20.000.000 evra?

Ipak, ako hronološki tražimo prve tragove španske struke u srpskom klupskom fudbalu, put nas ne vodi u Beograd, već u Đurđev grad. Apsolutni pionir bio je Đaume Bauza, trener sa Majorke, koji je u novembru 2005. godine iznenada preuzeo kormilo Smedereva. Njegov dolazak na klupu Oklopnika nije bio plod slučajnosti, već direktna zasluga Gorana Bogdanovića. Legendarni vezista Partizana i Smedereva je tokom devedesetih sa uspehom nastupao u Španiji, a prva stanica na Pirinejima bila mu je upravo Majorka (kasnije Espanjol i Ekstremadura), gde je izgradio jake kontakte i fudbalsko poštovanje. Bogdanović, u tom trenutku u ulozi sportskog direktora smederevskog kluba, povukao je hrabar, nekonvencionalan potez i doveo španskog trenera da vadi kestenje iz vatre. Bauza je u potpunosti uspeo u svojoj misiji – stabilizovao je ekipu i pomogao Smederevu da izbegne ispadanje u sezoni 2005/06. Odmah nakon obavljenog zadatka vratio se u domovinu, ostavivši iza sebe kratku, ali istorijski važnu crticu kao prvi španski trener u domaćem šampionatu.

Saradnja sa Špancima je nastavljena baš u leto 2006. godine kada je Fudbalski savez Srbije, u želji da donese zapadnjački profesionalizam novonastaloj samostalnoj državi, angažovao Havijera Klementea za prvog selektora. Mali Napoleon stigao je sa renomeom čoveka koji je osvajao titule sa Atletik Bilbaom i vodio “Furiju” na dva Svetska prvenstva, ali je njegov mandat brzo prerastao u hronično nerazumevanje sa ovdašnjom javnošću. Klemente je ostao upamćen po tome što je u Beograd dolazio neposredno pred utakmice, provodeći većinu vremena u Španiji, dok je na terenu insistirao na strogom, defanzivno orijentisanom sistemu sa jednim špicem. Iako je promovisao imena poput Zdravka Kuzmanovića, Boška Jankovića i Duška Tošića, njegov boravak na klupi zakucan je istorijskim krahom u Almatiju protiv Kazahstana (1:2) i neuspehom u kvalifikacijama za EURO 2008. godine, čime je prvi španski eksperiment u Srbiji završen sa gorkim ukusom.

Prošlo je čitavih dvanaest godina pre nego što je jedan španski fudbaler ostavio dublji trag na klupskoj sceni, a to je učinio Mark Valijente u dresu Partizana. Izdanak čuvene Barselonine generacije iz 1987. godine – u kojoj je nosio kapitensku traku u mlađim kategorijama rame uz rame sa Lionelom Mesijem, Serhijom Busketsom i Seskom Fabregasom – stigao je u Humsku tokom leta 2018. godine posle višegodišnjeg staža u Valjadolidu i Sporting Hihonu. Valijente se u Beogradu zatekao u izuzetno teškom trenutku za klub: Crvena zvezda je započinjala svoju višegodišnju dominaciju, a Partizan se mučio sa organizacionom i rezultatskom nestabilnošću. Uprkos haotičnom okruženju, španski štoper je odigrao 41 utakmicu, podigao pehar Kupa Srbije 2019. godine i pokazao visoki nivo taktičke pismenosti i mirnoće u paru sa tada mladim Svetozarom Markovićem, pre nego što je usled kresanja klupskog budžeta vraćen u domovinu.

Za jedne strah, za druge kraj: Da tunel Marakane ima usta, svašta bi ispričao

Nasuprot Valijenteovoj konstantnosti, epizoda Hosea Alberta Kanjasa u Crvenoj zvezdi ostala je primer brzog trošenja zvučnih pojačanja. Nekadašnji vezista Betisa, Svonsija i Espanjola stigao je u Ljutice Bogdana u leto 2019. kao želja Vladana Milojevića za grupnu fazu Lige šampiona. Kanjas je odradio korektan posao u kvalifikacijama protiv Kopenhagena i Jang Bojsa, odigrao mečeve protiv Bajerna i Totenhema i to je u suštini bilo to od njega. Čim je početkom 2020. godine Dejan Stanković preuzeo kormilo tima u svom prvom mandatu, Kanjas je sklonjen iz prve ekipe i prekrižen bez prave šanse za dokazivanje. Sa druge strane fudbalske piramide stoji priča Karlesa Kotoa, produkta omladinske škole Valensije i fudbalskog nomada koji je obišao Gruziju, Belorusiju i Hong Kong, da bi u jesen 2018. zadužio dres Dinama iz Vranja. Koto se u Surdulici i Vranju zadržao tek devet utakmica, sudarivši se sa haotičnim uslovima unutar kluba.

Najnoviji i ujedno najspecifičniji primer španskog prisustva na srpskim terenima vezan je za Karaburmu i dolazak mladog Uga Albe u OFK Beograd. Kapiten i jedan od najboljih strelaca Barselonine generacije do 19 godina, napustio je čuvenu La Masiju kako bi seniorsko iskustvo sticao u taboru novajlije u Superligi. Njegov dolazak na Staru Karaburmu predstavljao je direktan sudar katalonske škole fudbala – zasnovane na kratkim pasovima i igri u međuprostoru – sa specifičnim zahtevima srpskog elitnog ranga u kom su dueli, tranzicija i čvrstina osnovni preduvjet za preživljavanje. Alba je na Karaburmi dobio priliku da iz prve ruke oseti razliku između omladinskog fudbala vrhunskog nivoa i seniorskog puta, međutim, zadržao se svega nekoliko meseci pre nego što se vratio u domovinu na novu pozajmicu.

Kada se podvuče crta ispod svih dosadašnjih španskih epizoda u Srbiji, jasno je da su one uglavnom imale karakter pojedinačnih izleta, bilo da je reč o flegmatičnom selektoru, đacima iz Katalonije ili veteranima koji su tražili kratkoročne ugovore. Dolaskom Alberta Rijere, međutim, španska doktrina po prvi put dobija priliku da upravlja glavnim polugama najmoćnijeg kluba u državi. U sredini koja ne poznaje strpljenje i gde se uspeh meri isključivo ulaskom u neku od ligaških faza evropskih takmičenja, vatreni Španac će morati brzo da dokaže da njegov temperament i taktičke ideje mogu da prežive pritisak Marakane.

Kolarov se zahvalio – Rijera najbliži Zvezdi: Na Marakani pokušavaju da spuste zahteve Španca

BONUS VIDEO: